Het leven

 

Dat ‘alles beweegt’ wisten de Oude Grieken al. Geschiedkundigen en filosofen proberen in de tijd tijdsperiodes af te bakenen en zo spreken we vandaag over de middeleeuwen, de renaissance, de moderne tijd, de postmoderne tijd, …

Het leven zoals het vandaag is. Filosoof Herman De Dijn (°1943) heeft veel over de evoluties in de moderne en postmoderne tijd nagedacht en heeft deze beweging met zijn positieve en negatieve elementen beschreven in tal van boeken en artikels.

 

In een artikel ‘Voorbij (de mislukking van) de moderniteit?’ van 2016 stelt hij volgende vragen:

  • wat is moderniteit?
  • gaat het goed of is er een malaise van de moderniteit?
  • malaise, maar geen mislukking?
  • is er dan niets aan de hand?

Enkele elementen uit zijn redenering:

‘Moderniteit’ kan volgens filosoof De Dijn omschreven worden als: de gigantische poging van de westerse mens om vanuit een neutrale, externe positie een definitief antwoord te vinden op de intrinsieke onzekerheid van het menselijk bestaan inclusief van de zin ervan.

Zo’n externe, neutrale posities – die men los ziet van wat men afkortend traditie noemt - zijn

  • het wetenschappelijk gezichtspunt
  • de techniek
  • de moderne politiek
  • de markt

Deze vier haakten in elkaar en vormden samen de moderne wereld zoals wij die kennen. De combinatie zou leiden tot het paradijs hier op aarde. Maar vandaag zien we bij de realisering van dit project op alle vlakken effecten die haar eigen limieten onthullen of zelfs contraproductief blijken te zijn, onmenselijke en absurde toestanden.

Voor Herman De Dijn wijzen al deze verschijnselen in de grond op eenzelfde waarheid namelijk dat een bepaald begrip (of zelfbegrip) van de moderniteit als radicaal tegengesteld aan de ‘traditie’ onjuist en zelfs gevaarlijk is. Verschillende intellectuelen pleiten dan ook voor traditionele elementen of verbanden zoals redelijkheid, civil society, Zivilreligion, common sense, …

Filosoof De Dijn wijst ook op een dieper probleem. De traditionele waarden vorm(d)en een soort van onbewuste grondlaag voor de ontwikkeling van de moderniteit. In plaats van de traditie te elimineren heeft men traditionele waarden en betekenissen getransformeerd, zelf zin gegeven, geïnstrumentaliseerd. En zo zegt hij dat wat ‘overblijft’ van de moderne mentaliteit het individuele en collectieve verlangen naar absolute beheersing en zekerheid is.

Tegenover deze verwarrende realiteit zag hij reeds in 2002 en weer in 2016 drie houdingen:

  • men beschouwt de post- of laatmoderne verhouding tot waarden en waardesferen als de finale uitkomst van een onstuitbaar proces van emancipatie
  • men wordt een koele observator van de laatmoderne cultuur en kijkt hoe steeds meer en meer levensdomeinen en verhoudingen geïnfecteerd worden en hoe dit alles lijkt te leiden tot een koude apocalyps, een Brave New World
  • men verzet zich, vanuit restervaringen van transcendentie, tegen de postmoderne mentaliteit en haar ondraaglijke lichtheid en leegte. Dat is uiteraard niet alleen mogelijk in de religieuze sfeer; transcendentie is antropologisch gesproken ook in andere waardesferen aanwezig

Lees hier meer artikels van filosoof De Dijn over de moderniteit en de postmoderne tijd op zijn website. (Link met goedkeuring)